Ze heeft beide handen nodig om de grote schaal met cadeaus naar de auto te dragen. Dure cadeaus zo te zien. Als ik passeer, wens ik haar en haar man een gezellige avond. Alles wijst er immers op dat ze naar een feestje gaan. Het echtpaar reageert enthousiast op mijn vrolijke groet. Ik stop even voor een praatje. Dat is het leuke aan vakantie: je maakt tijd voor spontane ontmoetingen. De man en de vrouw vertellen dat ze sinds een half jaar de gelukkige eigenaar zijn van een appartement in Prora. Prora ligt op het eiland Rügen in het noordoosten van Duitsland. Rügen is dit jaar mijn vakantieplek. “Het appartement is ons vakantiehuis hoor”, laat de man weten. “Wij wonen en werken allebei in Berlijn. De drukte van die stad willen we maar wat graag ontvluchten, zeker met mooi weer!”, vult de vrouw aan.
De hele dag ben ik al bezig met de geschiedenis van Seebad Prora dat in de jaren dertig van de vorige eeuw in opdracht van Hitler werd gebouwd door zijn KDF-organisatie (Kraft-durch-Freude). Het complex is maar liefst 4,5 kilometer lang. Het moest een vakantieoord worden voor zo’n 20.000 arbeiders en hun gezinnen. Hardwerkende Duitsers zouden hier kunnen uitrusten om zich weer op te laden voor de werkzaamheden in lijn met Hitlers ideologie. Er zou een zwembad, feestzaal, bioscoop en theater komen: alles groots. Overigens niet alleen ter ontspanning en vermaak; Prora moest dé plek worden voor propaganda en indoctrinatie.
Toen de Tweede Wereldoorlog uitbrak, waren de bouwvakkers harder nodig in de oorlogsindustrie. Prora werd een opvangplek voor burgers uit gebombardeerde gebieden. Ondertussen bouwden krijgsgevangenen uit Tsjechië, Polen en Rusland zo veel mogelijk verder aan het complex, zodat Duitse politie-eenheden van hieruit konden werken.
Na de oorlog, in 1949, werd Rügen DDR-gebied. De Russen wilden het complex opblazen; wat moesten ze met zo’n idioot grote, half afgebouwde kolos? Maar vernietigen bleek onmogelijk. Het geraamte van Prora bestond uit militaristisch beton en staal van de allerhoogste kwaliteit. Toen de Russen dat ontdekten, sloten ze het gebied hermetisch af. Prora werd een zwaarbeveiligd militair terrein. Wat heeft zich daar allemaal afgespeeld?
In de jaren tachtig kreeg Prora weer een andere bestemming. Dienstweigeraars werden hier tewerkgesteld als bouwsoldaat. Wederom dwangarbeid. Pas na de val van de muur, en daarmee de hereniging van Duitsland, kwam het complex leeg te staan. Prora veranderde in een spookachtige ruïne. De Duitse overheid wist lange tijd geen raad met deze architectonische nalatenschap van de nazi’s. Prora stond voor zoveel geschiedenis, beladenheid en emotie. Discussies over de bestemming liepen dan ook hoog op. Historici oreerden dat Prora moest blijven zoals het was. Het was een cruciale verwijzing naar de zwarte bladzijde in de geschiedenis van Duitsland. De toeristensector zag vooral kansen. De commerciële belangen wonnen uiteindelijk. Gaat het ooit anders?
Prora telt acht blokken. Sinds 2004 zijn de meeste blokken verkocht aan projectontwikkelaars. Zij turnden de kleine kamertjes van weleer om tot luxe appartementen, vakantieverblijven, restaurants en hotels. Blok 5 is een megagrote jeugdherberg waar jongeren van over de hele wereld elkaar ontmoeten. Dát is supermooi! Het megalomane complex is inmiddels grotendeels gerenoveerd en herbestemd. Prora is weer een populaire vakantiebestemming. Nu niet voor Duitse arbeiders, maar voor mensen met geld.
“Wat doet deze beladen plek met jullie?”, vraag ik het echtpaar. Ik probeer in mijn vraag geen oordeel door te laten klinken. Maar eerlijk gezegd zou dit verleden mij voortdurend achtervolgen, terwijl ik op mijn dakterras nip aan een Chardonnay. Maar de man is resoluut: “Het doet ons helemaal niets! We houden van deze schitterende plek. We kijken uit over de Ostsee en genieten van de natuur hier op Rügen. De tijden zijn veranderd. Wij leven nú! Steeds maar weer het verleden oprakelen, heeft toch geen enkele zin. Das war einmal”, voegt hij er nog maar eens nadrukkelijk aan toe.
Daar denken ze bij het nabijgelegen documentatiecentrum Prora toch heel anders over. Op álle mogelijke manieren doen ze hier verslag van de geschiedenis. Tijdens mijn bezoek eerder deze dag werd ik overspoeld met foto’s, films, krantenartikelen en persoonlijke getuigenissen. In alle zalen, in het niet gerenoveerd deel van Prora, worden de verschrikkingen van het verleden indringend getoond. Geen ontkomen aan! ‘De nazi’s zijn niet zomaar verdwenen’, staat ergens ruw op een betonnen muur gekalkt. Hoe pijnlijk actueel is deze uitspraak nu Duitsland opnieuw worstelt met de snelle opkomst van radicaal-rechts!
Maar voor nu: genoeg Prora. De rest van mijn vakantie, dompel ik mij onder in de natuur op Rügen.
Het motto was immers: Kraft durch Freude.
Wil je meer weten over Prora? Kijk op: https://www.proradok.de/en/startseite-2/